De Veilige Zorgrelatie

Naar aanleiding van het proefschrift van Yulia Mysyuk komen de volgende gedachten over de zorgrelatie naar boven. Onderdeel van de ouderenmishandeling vormt grensoverschrijdend gedrag en mishandeling, die plaats vindt in de zorgrelatie in ziekenhuizen, verpleeg- en verzorgingshuizen. Twee jaar geleden heeft VWS de leidraad Veilige Zorgrelatie gepresenteerd. Dit is een digitaal instrument voor de (intramurale) zorg om een veigheidsbeleid te ontwikkelen of bij te stellen.

Ik ga er altijd van uit dat mensen die met mensen werken het beste voor de ander willen en veel van zichzelf willen geven En voorop gesteld dat de afhankelijkheid van veel patiënten/cliënten groot en de zorg zwaar is. Er is echter aan de manier waarop veel verpleegkundigen en verzorgenden patiënten bejegenen veel te verbeteren. De slechte bejegening speelt zich af tussen macht en afhankelijkheid, sympathie en antipathie, de hoge werkdruk, gebrek aan deskundigheid en het (on)veilige werkklimaat van veel werknemers in de zorg. Het grensoverschrijdende gedrag van de professionals uit zich in betutteling, agressie, fixatie, rigide werkschema’s, regels en schending van de autonomie. De slechte bejegening is op zichzelf al ontoelaatbaar, maar we weten dat het ook een signaal kan zijn voor erger zoals mishandeling of uitbuiting.

Hoe kan een veilige zorgrelatie tot stand kan komen in een omgeving, waar sprake is van leeftijdsdiscriminatie, handelingsverlegenheid en een slechte aanspreekcultuur? Eerst een korte reflectie op deze begrippen. Leeftijdsdiscriminatie is overal in de samenleving aanwezig. Ook in de zorg: Ik citeer uit “Kwaliteit van zorg voor ouderen”:

Uit meerdere onderzoeken naar de kennis en houding van verpleegkundigen ten aanzien van ouderen blijkt dat bij nogal wat verpleegkundigen de kennis ten aanzien van de problematiek van ouderen onvoldoende aanwezig is. Een groot deel van de professionals in de zorg heeft een negatieve kijk op ouderen en denkt in stereotiepe beelden (ageisme). Dit ondermijnt het gevoel van autonomie en waardigheid van ouderen (RVZ advies 2012).

Slechte bejegening wordt vaak gedoogd. Professionals vergoelijken gedrag van collega’s, omdat zij zich voor kunnen stellen dat je je slecht gedraagt wanneer je het druk hebt, wanneer de oudere “weer zeurt”. Er zijn veel meer dilemma’s te noemen, waarin er wordt gezwegen in plaats van vragen te stellen. Het leidt tot handelingsverlegenheid en de oudere trekt dan aan het kortste eind.

Bewustwording en een veilige aanspreekcultuur zijn sleutels voor een veilige zorgrelatie: elkaar complimenten geven als er goed gewerkt wordt, normen en waarden bespreekbaar maken, aanspreken en feedback geven in situaties waarin gedrag vragen oproept, vertrouwen hebben in elkaar.

Ik ga er altijd van uit dat mensen die met mensen werken het beste voor de ander willen en veel van zichzelf willen geven. Uitdaging is collega’s aan te spreken op deze intrinsieke motivatie en belemmeringen te zoeken en op te heffen. De leidraad is een mooie aanleiding om dit gesprek (weer) te openen met elkaar. Met als doel samen te werken aan een norm waarin de beroepscode en de belangen van de oudere centraal staan. Het gaat niet vanzelf, het is een continu proces. Succes!